Pide ekmeği satın alırken sepete atılan her paket, aslında ailenizin sofrasında kaç öğünlük karın doyuracak? Bu sorunun cevabını çoğu tüketici ancak eve vardıktan sonra, paketi açıp içindekileri görünce veriyor. Oysa market raflarında duran her gıda ürününün üzerinde yasal olarak bulunması gereken bir bilgi var: net miktar. Pide ekmeği gibi günlük tüketilen temel gıdalarda bu bilginin eksik, yanıltıcı ya da okunaksız olması, özellikle çocuklu aileler için ciddi bir sorun haline geliyor.
Paket Üzerindeki Net Miktar Neden Bu Kadar Önemli?
Net miktar bilgisi, tüketicinin ürün hakkında bilinçli bir satın alma kararı vermesini sağlayan en temel unsurlardan biri. Pide ekmeği alırken pakette kaç gram ürün olduğunu bilmek, sadece fiyat karşılaştırması yapmak için değil, aynı zamanda ailenizin ihtiyacını karşılayacak miktarda alışveriş yapmak için de kritik. Bir paket pide ekmeği 200 gram mı, 300 gram mı yoksa 400 gram mı? Bu fark, öğün planlamasından bütçe yönetimine kadar pek çok konuyu etkiliyor.
Özellikle çocuklu aileler için durum daha da hassas. Sabah kahvaltısında iki çocuğun karnını doyurmak için bir paket yeterli mi, yoksa iki paket mi almak gerekiyor? Akşam için planlanan pideli yemekte miktar tutacak mı? Bu soruların yanıtını markette verememek, ya eksik alışveriş yapılmasına ya da gereksiz israf ve harcamaya yol açıyor.
Net Miktar Bilgisi Nerede Olmalı ve Nasıl Görünmeli?
Türk gıda mevzuatı, tüm ön ambalajlı gıda ürünlerinde net miktar zorunlu kılıyor. Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Reklam Yönetmeliği‘ne göre, net miktar tüketicinin paketi eline aldığında rahatlıkla görebileceği bir konumda, okunaklı bir puntoyla (en az 1,2 mm yükseklikte karakter boyutu), kontrastlı renklerle ve gram veya kilogram cinsinden yazılmalıdır. Bu değer, ürünün içindeki gerçek miktar ile birebir uyumlu olmak zorunda olup, yüzde 2 tolerans sınırı uygulanır.
Ancak pratikte durum farklı işliyor. Bazı pide ekmeği paketlerinde net miktar bilgisi ya çok küçük puntolarla yazılmış, ya paketin arka yüzünün en alt köşesine sıkıştırılmış ya da farklı bilgilerle karışık bir şekilde sunulmuş durumda. Bazı durumlarda ise sadece “pide ekmeği” ibaresi ön planda olup, içindeki gram bilgisi neredeyse görünmez halde. Tüketiciler Birliği raporlarına göre, ekmek ve pide gibi ürünlerde etiket okunaklılığı sorunları sıkça şikayet konusu olmaktadır.
Okunaksız Etiketlerin Yarattığı Sorunlar
Net miktarın net olmaması, salt bir bilgilendirme eksikliği değil. Bu durum tüketicinin temel haklarının ihlali anlamına geliyor. Market rafında hızlı bir şekilde alışveriş yapan bir ebeveyn, paket üzerindeki bilgiyi net göremediğinde tahmine dayalı bir seçim yapmak zorunda kalıyor. Bu da sıklıkla şu sonuçlara yol açıyor:
- Aile ihtiyacından az ürün alınması ve ikinci bir market gezisi gerekliliği
- Gerekenden fazla ürün alınması ve israf
- Fiyat-miktar karşılaştırması yapamamak nedeniyle ekonomik olmayan tercihler
- Benzer ürünler arasında bilinçli seçim yapamamak
Gerçek Miktar ile Etiket Bilgisi Arasındaki Tutarsızlık
Daha da ciddi bir sorun, paket üzerinde yazılan net miktar ile içerideki gerçek ürün miktarının uyuşmaması. Üzerinde 400 gram yazan bir pide ekmeği paketinin tartıldığında 350 gram çıkması, sadece etik bir sorun değil, aynı zamanda yasal bir ihlal. Türk Gıda Kodeksi‘ne göre, net quantity of contents (içindekilerin net miktarı) beyanı gerçek miktardan yüzde 2 sapma dışında olamaz; bu sınırın aşılması durumunda ürün piyasadan toplatılabilir ve cezai işlem uygulanır. Ne yazık ki bu tür tutarsızlıklar, denetim eksiklikleri nedeniyle zaman zaman piyasada görülebiliyor.
Tüketiciler genellikle evde ürünü tartma imkanına sahip olmadıkları için bu durumu fark edemiyorlar. Ancak düzenli olarak aynı ürünü alan aileler, bazen bir paketin diğerinden belirgin şekilde daha az olduğunu görebiliyor. Bu tür farklar, üretim hatalarından kaynaklanabileceği gibi, kasıtlı yanıltmadan da kaynaklanabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı‘nın 2023 gıda denetim raporunda, ambalajlı ekmeklerde ağırlık sapması şikayetleri yüzde 5 oranında kaydedilmiştir.
Tüketici Olarak Ne Yapabilirsiniz?
Markette Alışveriş Yaparken
Pide ekmeği alırken paketi eline aldığınızda ilk iş olarak net miktar bilgisini arayın. Genellikle paketin ön yüzünde, ürün adının yakınında olması gereken bu bilgi başka bir yerdeyse, bu zaten bir uyarı işareti. Net miktarı göremiyorsanız veya çok küçük yazılmışsa, aynı rafta bulunan alternatif ürünlere bakın. Bilgileri daha şeffaf şekilde sunan üreticileri tercih etmek, piyasaya da doğru bir mesaj verir.
Birden fazla pide ekmeği paketi alacaksanız, paketleri elinizde tutarak ağırlık açısından karşılaştırın. Aynı gram ibaresi olan paketler arasında belirgin bir ağırlık farkı hissederseniz, bu tutarsızlığa işaret edebilir.
Şüphe Durumunda Başvuru Yollarınız
Aldığınız pide ekmeği paketinde net miktar bilgisi eksik veya okunaksızsa, ürünü aldığınız marketin müşteri hizmetlerine bu durumu bildirin. Market, tedarikçisiyle iletişime geçerek sorunu çözme sorumluluğuna sahip. Eğer sorun devam ederse veya yeterli yanıt alamazsanız, Ticaret Bakanlığı‘nın ALO 175 hattını veya e-Devlet üzerindeki Tüketici Hakları başvuru kanallarını kullanabilirsiniz.
Evde tartma imkanınız varsa ve aldığınız üründe ciddi bir miktar tutarsızlığı tespit ettiyseniz, bu durumu mutlaka bildirin. Paketi ve fişi saklayarak belgelendirme yapın. Bu tür bildirimler, denetim mekanizmalarının çalışmasını sağlayan önemli geri bildirimlerdir.
Net Miktar Hakkı Sadece Ekmek Meselesi Değil
Pide ekmeği örneğinde karşılaşılan sorun, aslında çok daha geniş bir tüketici hakları meselesinin parçası. Peynirden sebzeye, etten bakliyata kadar her üründe net miktar bilgisi aynı şeffaflıkta olmalı. Ancak günlük tüketilen ve sık satın alınan ürünlerde bu sorun daha görünür ve etkileri daha hissedilir.
Çocuklu aileler için sabah kahvaltısı vazgeçilmez bir öğün ve pide ekmeği gibi ürünler bu öğünün temel taşlarından biri. Dolayısıyla bu üründeki bilgilendirme eksiklikleri, sadece ekonomik değil, aynı zamanda günlük yaşam düzenini de etkiliyor. Okula giden çocuğa yeterli kahvaltı hazırlayamama kaygısı, aslında basit gibi görünen bir etiket sorunundan kaynaklanabiliyor.
Her tüketicinin bilinçli tercihlerde bulunabilmesi, ancak doğru ve erişilebilir bilgiyle mümkün. Net miktar bilgisi bu temel hakların en başında geliyor. Alışveriş yaparken bu bilgiyi kontrol etme alışkanlığı edinmek, hem kişisel haklarınızı korumanıza hem de piyasada şeffaflığın artmasına katkıda bulunmanıza yardımcı olur.
İçerik Listesi